គម្រោងវិនិយោគប្រកបដោយចីរភាព និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជនបទ ដើម្បីកំណើន (RISING) គឺជាគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំដោយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា (RGC) ដែលទទួលបានហិរញ្ញប្បទានពីធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី (AIIB) ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់សរុបចំនួន ១៦៥ លានដុល្លារអាមេរិក (AIIB៖ ១៥០ លានដុល្លារអាមេរិក និងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា៖ ១៥ លានដុល្លារអាមេរិក) ក្នុងរយៈពេលអនុវត្តគម្រោងចំនួន ៥ ឆ្នាំ គឺចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៧ ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០៣១។ គម្រោងនេះមានគោលបំណងលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនជនបទ តាមរយៈការកែលម្អ និងពង្រឹងភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជនបទ រួមមាន ផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រកម្រិតកសិដ្ឋាន និងសំណង់សាធារណៈសហគមន៍ ព្រមទាំងការគាំទ្រដល់ជីវភាពរស់នៅ ការពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានសេវាហិរញ្ញវត្ថុជនបទ និងសេវាឌីជីថល និងការពង្រឹងសមត្ថភាពស្ថាប័ននៅថ្នាក់ឃុំ និងស្រុក។ គម្រោងនេះគ្របដណ្តប់លើឃុំចំនួន ១១៧ ក្នុងខេត្តចំនួន ៧ រួមមាន ខេត្តប៉ៃលិន បាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ ព្រះវិហារ សៀមរាប និងកណ្តាល ដោយមានលេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មាធិការជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ (NCDDS) ជាភ្នាក់ងារអនុវត្តគម្រោង។

គម្រោងនេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទ B និង C ក្រោមក្របខណ្ឌបរិស្ថាន និងសង្គមរបស់ AIIB (ESF, 2024)។ ក្របខណ្ឌផែនការជនជាតិដើមភាគតិច (IPPF) នេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងស្របតាមស្តង់ដារបរិស្ថាន និងសង្គមទី៣ (ESS 3) ស្តីពីជនជាតិដើមភាគតិច។ ដោយសារអនុគម្រោងត្រូវបានកំណត់តាមតម្រូវការ ហើយទីតាំងរបស់អនុគម្រោងមិនទាន់ត្រូវបានកំណត់នៅដំណាក់កាលវាយតម្លៃគម្រោង AIIB បានឯកភាពថា ការវាយតម្លៃបរិស្ថាន និងសង្គមអាចអនុវត្តតាមដំណាក់កាល ដោយអនុលោមតាមក្របខណ្ឌនេះ ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយធនាគារ។

គោលបំណង និងគោលការណ៍ IPPF កំណត់គោលការណ៍ នីតិវិធីពិនិត្យសម្រិតសម្រាំង និងការរៀបចំស្ថាប័ន ដើម្បីធានាថា ក្នុងករណីមានវត្តមានជនជាតិដើមភាគតិច (IPs) នៅក្នុងតំបន់អនុគម្រោង ឬមានទំនាក់ទំនងជាសមូហភាពជាមួយតំបន់អនុគម្រោង ពួកគេ៖ (i) ទទួលបានផលប្រយោជន៍សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចដែលសមស្របតាមវប្បធម៌របស់ពួកគេ (ii) មិនទទួលរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន និង (iii) ចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងគម្រោង។ គោលការណ៍ស្នូលរួមមាន ការពិនិត្យសម្រិតសម្រាំងតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង ការពិគ្រោះយោបល់ប្រកបដោយអត្ថន័យ និងបរិយាបន្នយេនឌ័រ ដំណើរការពិគ្រោះយោបល់ដោយសេរី ជាមុន និងដោយមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ (FPICon) ដែលនាំទៅរកការគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយពីសហគមន៍ (BCS) ក្នុងករណីដែល ESS 3 តម្រូវឱ្យអនុវត្ត ព្រមទាំងការរៀបចំផែនការជនជាតិដើមភាគតិច (IPP) សម្រាប់អនុគម្រោងណាមួយដែលប៉ះពាល់ដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ទោះបីជាផលប៉ះពាល់នោះមានលក្ខណៈវិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមានក៏ដោយ។

ក្របខណ្ឌច្បាប់ និងភាពស្របគ្នានៃស្តង់ដារ  ក្របខណ្ឌនេះផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១ ដែលទទួលស្គាល់សិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីជាសមូហភាពរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ រួមជាមួយនឹងលិខិតុបករណ៍អន្តរជាតិពាក់ព័ន្ធ និងស្តង់ដារបរិស្ថាន និងសង្គមទី៣ (ESS 3) របស់ AIIB។ ច្បាប់ជាតិ និងស្តង់ដាររបស់ធនាគារមានភាពស្របគ្នាជាទូទៅ ជាពិសេសលើគោលការណ៍ស្តីពីការកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្ពុជានៅខ្វះនីតិវិធីប្រតិបត្តិការលម្អិតគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការការពារសិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ក្រៅពីបញ្ហាដីធ្លី និងព្រៃឈើ។ ដូច្នេះ IPPF នេះផ្អែកជាចម្បងលើ ESS 3 និងបំពេញបន្ថែមដោយគោលនយោបាយជាតិដែលអាចអនុវត្តបាន។

ជនជាតិដើមភាគតិចនៅក្នុងតំបន់គម្រោង យោងតាមកំណត់ត្រាផ្លូវការ គ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដែលមានចំនួន ៩.២៨៦ គ្រួសារ ខណៈដែលមានចំនួនតិចជាងនេះនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងសៀមរាប។ មិនមានគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចដែលត្រូវបានកត់ត្រាជាផ្លូវការនៅក្នុងខេត្តប៉ៃលិន និងកណ្តាលនោះទេ។ ជាទូទៅ សហគមន៍ទាំងនេះប្រឈមនឹងបញ្ហាកម្រិតអក្ខរកម្មទាប លទ្ធភាពទទួលបានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពនៅមានកម្រិត ការពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងការធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីស្វែងរកការងារ ព្រមទាំងហានិភ័យនៃការបាត់បង់បន្តិចម្តងៗនូវអត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌ប្រពៃណី។

ផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមាន និងវិធានការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ ដោយសារការងារសាងសង់ភាគច្រើនត្រូវបានកំណត់នៅតាមបណ្តោយខ្សែផ្លូវដែលមានស្រាប់ និងក្នុងព្រំប្រទល់សិទ្ធិប្រើប្រាស់ផ្លូវ (ROW) ផលប៉ះពាល់ពាក់ព័ន្ធនឹងការទទួលបានដីត្រូវបានរំពឹងថាមានកម្រិតទាប ដោយត្រូវបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់តាមរយៈការពិនិត្យសម្រិតសម្រាំងអនុគម្រោង ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលអាចកើតមាន រួមមាន ការហូរចូលនៃប្រជាជនពីខាងក្រៅ និងការរំលោភបំពានលើដីធ្លី ការមិនបានចូលរួមក្នុងដំណើរការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត ការប៉ាន់ស្មានឡើងថ្លៃដីធ្លី ហានិភ័យសុវត្ថិភាពដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការសាងសង់ និងផលប៉ះពាល់ពីការហូរចូលនៃកម្លាំងពលកម្មទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌។ ផលប៉ះពាល់ទាំងនេះនឹងត្រូវជៀសវាង ឬកាត់បន្ថយតាមរយៈការពិគ្រោះយោបល់ប្រកបដោយបរិយាបន្ន ការអនុវត្តក្រមប្រតិបត្តិសម្រាប់អ្នកម៉ៅការ វិធានការសុវត្ថិភាពសហគមន៍ និងយន្តការដោះស្រាយបណ្តឹងតវ៉ារបស់គម្រោង (GRM)។

ការអនុវត្ត ការត្រួតពិនិត្យ និងថវិកា គម្រោងរងនីមួយៗនឹងត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ។ ក្នុងករណីដែល IP ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណ ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សង្គម និង IPP នឹងត្រូវបានរៀបចំ បង្ហាញជាភាសាខ្មែរ និងភាសាជនជាតិដើមភាគតិចពាក់ព័ន្ធ ហើយដាក់ជូន AIIB សម្រាប់ការអនុម័ត និងការបង្ហាញជាសាធារណៈ។ GRM បួនដំណាក់កាល របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ការពិនិត្យពាក់កណ្តាលអាណត្តិ និងការវាយតម្លៃភាគីទីបីឯករាជ្យនឹងគាំទ្រដល់ការអនុវត្ត។ NCDDS តាមរយៈអង្គភាពគ្រប់គ្រងគម្រោងរបស់ខ្លួន នឹងធានាថាធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធានមនុស្សគ្រប់គ្រាន់ត្រូវបានបែងចែកសម្រាប់ការរៀបចំ IPP ជាមួយនឹងថវិកាជាក់លាក់នៃគម្រោងរងដែលឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុង IPP នីមួយៗ។